Veel bewoners willen hun huis beter isoleren. Dat is logisch. Isolatie helpt om warmte binnen te houden en energie te besparen. Maar er is nog een belangrijk onderdeel dat vaak minder aandacht krijgt: ventilatie.

Wanneer je een huis beter isoleert, wordt het ook beter luchtdicht gemaakt. Dat betekent dat frisse lucht minder makkelijk naar binnen komt en vocht minder makkelijk naar buiten kan. Daarom is het belangrijk om isolatie en ventilatie altijd samen te bekijken. Zo blijft je huis niet alleen warm, maar ook gezond.

Wat doet isolatie eigenlijk?

Isolatie zorgt ervoor dat warmte minder snel uit je woning ontsnapt. In onderstaande tabel zie je waar je woning warmte verliest. 

Warmteverlies van niet geïsoleerde woningen, bouwjaar 1900-1940	Percentage:
Plat dak, met lichtkoepel, of puntdak en niet geïsoleerde vliering	30%
Glas in ramen en deuren	25%
Voor-, zij- en achtergevel	20%
Vloer en fundering van de woning	15%
Kieren en naden	10%

Warmte stijgt omhoog. Daarom gaat zonder dakisolatie veel warmte verloren via het dak. Ook via slecht geïsoleerde muren en ramen kan veel warmte verdwijnen. We noemen dit transmissieverlies. Wanneer een woning beter geïsoleerd is, merk je dat vaak meteen:

• de temperatuur blijft stabiel
• minder tocht
• de cv-ketel slaat minder vaak aan en brandt korter

Maar isolatie heeft ook een ander effect. Kieren en naden verdwijnen. Daardoor wordt de woning meer luchtdicht. Zo houd je de warmte beter vast. Buitenlucht die door kieren de woning binnendringt noemen we infiltratie (ongewenste luchttoetreding). Buitenlucht die naar binnen wordt gelaten via roosters of door het raam open te zetten noemen we ventilatie (gecontroleerde luchttoetreding). 

Waarom ventilatie belangrijk is

In een huis ontstaat voortdurend vocht en vervuilde lucht. Dat gebeurt bijvoorbeeld door ademen, koken, douchen en het drogen van was. Per persoon produceer je al bijna een liter vocht per dag!

Een gemiddeld huishouden produceert elke dag dus meerdere liters vocht. Hierdoor wordt de lucht vochtiger. Als dat vocht niet kan ontsnappen, blijft het in de woning hangen. Dat kan leiden tot verschillende problemen:

• Beslagen ramen;
• Schimmelvorming;
• Vochtplekken op muren;
• Een muffe geur.

Naast vocht speelt ook luchtkwaliteit een rol. In huis komen allerlei schadelijke stoffen vrij uit bijvoorbeeld meubels en schoonmaakmiddelen. Ook bij het koken komen stoffen vrij, vooral fijnstof. Ventilatie zorgt ervoor dat deze lucht wordt afgevoerd en vervangen door frisse buitenlucht. Ventilatie is dus belangrijk om voldoende frisse lucht in de woning te krijgen, maar ook om de (te) vochtige lucht af te voeren. Maar tegelijk met ventileren verdwijnt ook de warmte uit je woning. 

Hoe ventilatie werkt in woningen

Ventilatie betekent dat vervuilde lucht naar buiten gaat en frisse lucht naar binnen komt. Dat kan op verschillende manieren.

Natuurlijke ventilatie

Bij natuurlijke ventilatie gebeurt dit via roosters of geopende ramen. Tegelijkertijd is er ook aanzienlijke luchttoetreding door infiltratie. Met name oudere woningen hebben veel kieren in de constructie. Daar komt lucht naar binnen en kan vocht naar buiten. Dat voorkomt bijvoorbeeld houtrot. Wanneer zo’n woning wordt geïsoleerd en kieren worden gedicht, verdwijnt een deel van deze luchttoetreding. Risico is dan dat vocht zich kan ophopen.

Mechanische ventilatie

In modernere huizen zit vaak een mechanisch ventilatiesysteem. Dat systeem zuigt lucht af in ruimtes waar veel vocht ontstaat, zoals de keuken, de badkamer en het toilet. Volgens regelgeving zoals het bouwbesluit is 150 m³/uur het minimum vereiste voor een woning. De lucht wordt mechanisch via kanalen naar buiten afgevoerd. Frisse lucht komt via ventilatieroosters of andere openingen op natuurlijke wijze naar binnen.

In veel woningen met mechanische afzuiging staat de motor van de ventilatie permanent aan. Daarmee wordt continu lucht ververst. Hierbij wordt ook warmte uit de woning gezogen. Bij moderne mechanische ventilatie wordt vaak een CO2-meter toegepast. Je ventileert dan alleen als dat nodig is voor de luchtkwaliteit. 

Mechanische ventilatie met warmteterugwinning

Nieuwbouwwoningen worden uitgerust met ventilatiesystemen waarbij de warmte uit de afgevoerde lucht overgebracht wordt op frisse buitenlucht die naar binnen wordt gevoerd. Zo’n centraal systeem heeft dus dubbele ventilatiekanalen. Eén voor lucht naar buiten en één voor lucht naar binnen. Je hebt dan ventilatiekanalen nodig naar iedere ruimte in je woning. 

Voor oudere woningen zijn ventilatiesystemen met warmteterugwinning beschikbaar voor één ruimte (decentraal). Deze monteer je in de gevel. De binnenlucht wordt dan afgezogen, waarbij de warmte wordt overgebracht op de frisse buitenlucht. 

Wat gebeurt er als ventilatie ontbreekt?

Wanneer de ventilatie onvoldoende is merk je dat snel aan de luchtvochtigheid. Met een hygrometer kun je dit meten. Een luchtvochtigheid tussen de 40 en 60% wordt aangeraden. 

Is het voortdurend (te) vochtig in je woningen, dan slaat vocht neer op koude plekken zoals een slecht geïsoleerde muur of een raam met enkel glas. Het vocht condenseert en een koud raam ‘beslaat’ met condens. Tegen de muren kan schimmel ontstaan. Schimmel is zeer ongezond.  

Vocht uit de lucht kan ook in de constructie terechtkomen. Dak- of vloerbalken kunnen gaan rotten. Ook kan onder vloeren ‘zwam’ ontstaan, schimmelvorming op de vloerbalken. Ieder vochtprobleem gaat gepaard met geur. Wees gewaarschuwd!

Bewust ventileren 

Ventileren is een werkwoord; je kunt zelf bepalen wanneer je ventileert, hoe lang en hoeveel. Bewust ventileren voorkomt onnodig warmteverlies. 

Ventileren draagt bij aan warmteverlies

Ventileren kost warmte, dat klopt. Van het totale warmteverlies van de woning kan wel een vijfde toegerekend worden aan ventileren (bij mechanische ventilatie). Maar bij oudere woningen kun je zelf het moment van ventileren kiezen. Dat hoeft niet de hele dag of nacht. Zodra de verwarming aangezet wordt, zou je ramen en deuren moeten sluiten, dan voorkom je onnodig warmteverlies. 

Wij slapen met de ramen open

Slapen met de ramen open kan prettig zijn. Maar als de vensters ook overdag en ‘s avonds – als de verwarming aan gaat – open staan is dat zonde. Voor het luchten van de slaapkamer is het niet (meer) nodig. Omdat warme lucht in de woning stijgt, verlies je deze door de openstaande ramen op de verdieping. 

Droge lucht scheelt energie

Het opwarmen van vochtige lucht kost méér energie dan het verwarmen van droge lucht. Dat komt omdat behalve de lucht zelf ook de waterdamp die de lucht bevat, moet worden opgewarmd. Hoe vochtiger, des te meer waterdamp de lucht bevat. Wil je energie besparen, voorkom dan (te) vochtige lucht. Dat kan door te ventileren.

Belangrijkste redenen voor ventileren

• Gezonde, frisse lucht; 
• Minder vocht en schimmel; minder ziekteverwekkers;
• Voorkomt vochtschade (verf, stucwerk, meubels);
• Comfortabel; geurvrij.

Ventileren van oude woningen

De oude woningen in de Oranjewijk en Tulpenburg zijn gebouwd zonder specifieke aandacht voor ventilatie. De woningen zijn niet kierdicht en voor de constructie is dat ook niet gewenst. Ventileren doe je van oudsher door deuren en ramen open te zetten. Ventileren gedurende het stookseizoen en zeker bij woningen waarvan de isolatie verbeterd is, verlangt aandacht. We zetten de aandachtspunten op een rij. 

1. Goed geïsoleerde, vooroorlogse woningen moeten continu geventileerd worden, omdat de constructie van de woning nog steeds veel vocht opneemt en afgeeft. Basisventilatie via roosters (kruipruimte bijvoorbeeld!) en klepraampjes is nodig. 
2. Ruimten waar veel vocht vrij kan komen (keuken, badkamer) hebben directe afzuiging nodig. Dat kan met de afzuigkap in de keuken en een badkamerventilator bij de douche. 
3. Om te voorkomen dat vocht in de hoeken van bepaalde ruimten blijft hangen, is de luchtdoorstroming in de gehele woning van belang. Spleten onder de deuren helpen daarbij. Aanvullend kun je roosters plaatsen. 
4. Waar je gaat isoleren, gebruik damp-open materialen. Vermijd het volledig afsluiten van oude muren, dakbeschot en vloerdelen. Ventileer de kruipruimte. 
5. Gebruik een hygrometer om de luchtvochtigheid te bewaken. 

 Vraag om een keukentafelgesprek

Gedurende het hele jaar kunnen bewoners ondersteuning krijgen. We komen graag bij je langs voor een gratis keukentafelgesprek, waarbij onze adviseur bij je thuis de mogelijkheden bekijkt. Heb je vragen over isolatie, ventilatie of vochtproblemen? Vraag om een keukentafelgesprek.