In het nieuwe warmteprogramma van de gemeente Leeuwarden wordt een plan gemaakt voor het uitfaseren van aardgas. Het gaat om alle 23 wijken en 35 dorpen binnen de gemeentegrenzen. De grote uitdaging is dat dit plan niet alleen op papier klopt, maar ook uitvoerbaar is in de praktijk. De Oranjewijk loopt hierin voorop, mede dankzij subsidie uit het Programma Aardgasvrije Wijken. Met dit geld wordt onderzocht hoe woningen stap voor stap van het gas kunnen. 

Om meer duidelijkheid te krijgen over het warmteprogramma en wat dit betekent voor bewoners van de Oranjewijk, ging Siebe Schootstra van het Energieloket Oranjewijk in gesprek met Femmy Hoekstra en Sjoerd Duim van de gemeente Leeuwarden. Zij werken samen met een team van collega’s aan het warmteprogramma.

Waarom van het gas af?

De overstap weg van aardgas is geen vrije keuze van gemeenten. Femmy legt uit: “In het Klimaatakkoord is vastgelegd dat Nederland in 2050 aardgasvrij moet zijn. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om daar een plan voor te maken. Het warmteprogramma is die verplichte stap.”

Femmy Hoekstra (gemeente Leeuwarden): “Stoppen met aardgas is geen keuze van de gemeente, maar een wettelijke opdracht. De vraag is niet óf we van het gas af gaan, maar hoe we dat per wijk zo verstandig mogelijk doen.”

Dankzij de Groninger gasbel is aardgas in Nederland jarenlang de belangrijkste fossiele brandstof geweest voor het verwarmen van woningen en gebouwen. Willen we de CO₂-uitstoot beperken en aan internationale afspraken voldoen, dan moeten we het gebruik van gas terugdringen. Aardgas raakt bovendien op, wordt duurder en maakt Nederland afhankelijk van import. Voor gemeenten staat daarom niet ter discussie of er iets moet gebeuren, maar hoe dat zorgvuldig en betaalbaar kan.

Welke stappen zijn al gezet?

De gemeente Leeuwarden werkte eerder al aan de Transitievisie Warmte, waarin globaal is verkend welke duurzame warmteopties per gebied kansrijk zijn. Het warmteprogramma bouwt daarop voort en vormt straks het kader voor verdere uitvoering. Femmy: “Eerst hadden we de transitievisie, nu werken we dat concreter uit in het warmteprogramma. Daarna volgen uitvoeringsprogramma’s waarin maatregelen daadwerkelijk worden opgepakt.” Sommige wijken in Leeuwarden lopen daar al op vooruit. Zo wordt in Heechterp momenteel een warmenet aangelegd. De Oranjewijk gaat met warmtepompen aan de slag. 

Wat is het warmteprogramma?

Het warmteprogramma beschrijft de route naar een aardgasvrije gemeente. De eerste versie loopt tot 2035 en wordt elke vijf jaar geactualiseerd. “We kijken steeds tien jaar vooruit,” legt Sjoerd uit. “Zo kunnen we inspelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen.”

Bij het bepalen van oplossingen kijkt de gemeente naar meerdere factoren: kosten voor bewoners, maatschappelijke kosten, technische haalbaarheid, netcongestie en kenmerken van wijken. “Er is geen oplossing die overal past,” zegt Sjoerd. “Wat logisch is, verschilt per buurt.” Maatwerk is nodig om oplossingen te kiezen met redelijke eindgebruikers kosten en een minimum aan maatschappelijke kosten. 

Welke oplossingen zijn mogelijk voor Leeuwarden?

De gemeente kijkt breed naar verschillende systeemoplossingen. Dat kan een warmtenet zijn (laag- of middentemperatuur), een oplossing zoals een hybride warmtepomp of volledig elektrische warmtepomp, of een combinatie daarvan. Ook de staat van het elektriciteitsnet en het gasnet spelen hierbij een belangrijke rol.

Voor een warmtenet is eerder een proefboring voor geothermie uitgevoerd tot drie kilometer diepte. Dit leverde water op van ruim 90 graden Celsius, geschikt om woningen en gebouwen te verwarmen. De ontwikkeling van het programma Warmte van Leeuwarden verloopt echter moeizaam. Het is nog onzeker op welke schaal deze warmte uiteindelijk beschikbaar komt voor de stad.

En wat betekent dit voor de Oranjewijk?

Een veelgestelde vraag in de Oranjewijk is: wanneer gaat de wijk van het gas af? Daar kan de gemeente nog geen vast jaartal aan koppelen. Wel is duidelijk dat de Oranjewijk door de actieve inzet van bewoners en het energieloket een sterke uitgangspositie heeft. 

Sjoerd Duim (gemeente Leeuwarden): “De Oranjewijk heeft door de actieve inzet van bewoners en het Energieloket een sterke uitgangspositie. Een initiatief zoals dit versnelt de route naar een aardgasvrij Leeuwarden.”

Siebe ziet dagelijks wat deze onzekerheid met bewoners doet, maar benadrukt ook wat bewoners nu al zelf kunnen doen.

Siebe Schootstra (Energieloket Oranjewijk): “We merken dat bewoners wachten op duidelijkheid, maar isoleren is nooit voor niets. Welke oplossing het ook wordt, een goed geïsoleerd huis is altijd comfortabeler en goedkoper.”

De gezamenlijke boodschap is helder: isoleren is de eerste stap. Het maakt woningen klaar voor elke toekomstige warmteoplossing en geeft bewoners meer regie. Want nogmaals, de vraag is niet óf we van het gas af gaan, maar hoe we dat per wijk zo verstandig mogelijk doen.

Van het gas

Gemeenten hebben een wettelijke ‘aanwijsbevoegdheid’. De gemeenteraad legt vast dat een wijk van het gas afgekoppeld wordt. Vanaf dat moment duurt het nog een periode van minimaal 8 jaar tot de afsluiting ook daadwerkelijk plaatsvindt. Er moet dan een betaalbaar, duurzaam alternatief beschikbaar zijn, zoals een warmtenet of all-electric oplossing, en bewoners krijgen tijd om hun woning hierop aan te passen. In de Oranjewijk willen we dit vóór zijn om onze eigen oplossing te kunnen kiezen.